Ruska civilizacija i mistični kalendar, koji otkriva smenu istorijskih ciklusa
Teško je zamisliti da se nekada reč „civilizacija“ mogla koristiti samo u jednini, ali nikako ne i u množini. O civilizaciji se govorilo kao o svetskom, planetarnom fenomenu, koji se razvija po zakonima linearnog progresa – od nižih oblika ka višim.
Činjenicu umnoženosti civilizacija prvi su otkrili Rusi. Pre vek i pô Nikolaj Jakovljević Danilevski je došao do neočekivanog humanitarnog otkrića. Proučavajući zakonitosti razvoja istorijskih događaja, zaključio je da svetske civilizacije kao takve nema i ne može biti. Civilizacija je mnogo, one mogu postojati uporedo jedna sa drugom, otkrivajući sa različitih strana potencijal koji je Stvoritelj položio u čoveka. I nijedna od njih ne može polagati pravo na to da jedino sebe smatra krunom istorije, a da su druge zaostale u razvoju ili slepe grane istorijskog stabla.
U devetnaestom veku Evropljani su sebe smatrali ljudima koji stoje na najvišoj tački napretka. Drevni i srednjovekovni Kinezi takođe behu ubeđeni da iza Velikog zida žive agresivni i zaostali divljaci. Stari Grci su varvarima smatrali Persijance, zadržavajući pravo da sebe smatraju civilizovanim ljudima.
Međutim, Danilevski je objasnio da nema osnova da se narodi dele na „napredne“ i „zaostale“. Svako ima svoj put, svoju oblast upotrebe stvaralačkih snaga, nacionalnog genija. U naše vreme, postulirao je Danilevski, pored civilizacije belih ljudi, koja je postigla velike uspehe u oblasti nauke, tehnologije, kulturnog razvoja i usavršavanja političkih sistema, rađa se slovenska civilizacija – sa svojim posebnim zadacima, svojom misijom.
Svaka civilizacija ima svoju svrhovitost, svoj doprinos riznici svečovečanskog iskustva. Njihovi tvorci su narodi ili grupe bliskih po jeziku i kulturi etnosa. Nacionalni karakter, umni sklop i svetonazor određuju karakteristike kulturno-istorijskog tipa, čiji je najviši stepen razvoja, prema Danilevskom, civilizacijski stupanj.
Ima svoje logike u tome što je otkriće množinstva civilizacija učinio upravo ruski mislilac i upravo u devetnaestom veku. Tada Rusija, a sa njom i ceo slovenski svet, stajahu na raskršću. Da li će oni proživeti svoju istorijsku sudbinu ili će postati „etnografski materijal” za produžavanje života Zapada, koji ubrzano gubi snagu? Veliki umovi Rusije među kojima posebno mesto pripadaše F.M. Dostojevskom, koji je oduševljeno pozdravio teoriju Danilevskog, počeše uviđati: Rusija stoji na pragu civilizacijskog zamaha.
Početkom dvadesetog veka s ovim se složio nemački filosof Osvald Špengler, umnogome usvojivši pristupe Danilevskog u proučavanju svetskih kultura. Objavljujući u svojoj knjizi „Propast Zapada“ da je Zapad iscrpeo mogućnosti svog razvoja, on je primetio ogroman potencijal ruske kulture i u njoj video budućnost sveta.
Danilevski je smatrao da prelasku kulturno-istorijskog tipa u civilizacijski stadijum (trajanje približno 600 godina) prethodi dug pripremni period u trajanju od najmanje 1000 godina. Do tog zaključka je došao proučavajući parametre velikih civilizacija prošlosti, već prošavših period svoje „plodonosnosti“.
Simbolično je da ove brojke iznenađujuće odgovaraju mističnom kalendaru ruske civilizacije – ciklusu Pashalnih obhoda ili Velikih indikata, prema kojima se izračunavala pravoslavna pashalija. Trajanje ovih perioda iznosi 532 godine.
Rođenje ruske civilizacije bilo je obeleženo dvama događajima – stvaranjem slovenske azbuke od svetih Ćirila i Metodija i osnivanjem staroruske države. Oba ova događaja leže na pragu Pashalnog obhoda, započetog 877. a završenog 1409. godine. U konačnicu ovog ciklusa pada delatnost velikog ruskog svetitelja Sergija Radonješkog, koji se po značaju za naš narod može uporediti sa srpskim svetiteljem Savom, i Kulikovska bitka, koja za nas ima isti značaj kao i Kosovski boj za Srbe.
U ovog periodu Rusi behu u orbiti vizantijske civilizacije, međutim, sa nastupanjem novog Pashalnog obhoda (1409-1941), kod naših predaka se rađa svest o samodovoljnosti i jedinstvenosti. Odbacivši Firentinsku uniju, koja je pravoslavne priključila Katoličkoj crkvi, i svoju sudbinu povezavši s idejom „Moskva – Treći Rim“, Rusi su počeli shvatati da predstavljaju poseban kulturno-istorijski tip.
Civilizaciji u nastajanju, koja je pravila svoje prve korake u prostoru istorije, nije bilo jednostavno da se odupre svestranoj ekspanziji moćnog suseda. Tehnološke pozajmice tokom dijaloga sa Zapadnom Evropom često su za sobom vukle ideološke uticaje, od kojih mnogi behu razorni po Ruse.
Crkveni raskol u XVII veku postao je prvi ozbiljniji marker podele Rusa na pristalice nacionalne, samobitne države, i imperije, u dobroj meri orijentisane na spoljne autoritete. Pod Petrom Prvim sa Zapada su prihvatane tehnologije i spoljašnji oblici svakidašnjeg života, a pod Katarinom Drugom je u punom obimu počeo uvoz ideja. Kobnu ulogu u našoj istoriji odigralo je oduševljavanje idejama „caričinog idola“ Voltera („volterijanstvo”) s njegovim neprijateljstvom prema hrišćanstvu i narodnoj kulturi. Takve teorije su na kraju dovele do procvata kmetstva u njegovim najružnijim oblicima i stvorile kulturnu barijeru između plemstva, koje je opštilo na francuskom, i običnih ljudi.
Posle pobede nad Napoleonom u Otadžbinskom ratu 1812, počelo je „zlatno doba“ ruske kulture. Puškin, Gogolj, Tjutčev, Homjakov, Kirjejevski, braća Aksakovi postavili su temelje samosvesti Rusa kao globalne nacije, pred kojom stoje velika istorijska dostignuća. Istorijsko-filosofski nazori Dostojevskog i civilizaciona teorija Danilevskog postali su nastavak ove linije.
Ruskoj civilizaciji ipak nije uspelo da se iščupa iz orbite ideološkog i kulturnog uticaja Zapada. Stvorivši moćnu državu i zaštitivši svoje granice od vojnog prodora, nije bila u stanju da u potpunosti odbrani svoj humanitarni suverenitet. Širenje doktrina liberalizma i marksizma u spoju s kulturnim raskolom zemlje i otuđenošću vladajuće klase od narodne većine u punoj meri se ispoljilo u februaru i oktobru 1917. godine.
Tragedija 1917. godine lišila je Rusiju plodova pobede u Prvom svetskom ratu, čiji je jedan od rezultata, očigledno, trebalo da bude ispunjenje geopolitičkog sna Danilevskog i nastanak federacije slovenskih država na čelu sa Rusijom. Uspostavljanje diktature što je zatim usledilo s potiskivanjem ruskog identiteta i posmatranjem SSSR kao odskočnice za svetsku revoluciju ugrozila je sámo postojanje civilizacije.
Suočeno sa spoljnim pretnjama, sovjetsko rukovodstvo je bilo prinuđeno da se ponovo okrene civilizacijskom potencijalu ruskog naroda. Simbolično je da je 1941. godine započeo novi Pashalni obhod (1941-2473), a ujedno s njim, mogućno, i odlučujući, najviši stupanj razvitka ruskog kulturno-istorijskog tipa. Kao rezultat, posle 1945. Rusija se konačno otrgla uticaju susedne civilizacije. Niz naučnih dostignuća, nuklearni paritet i ruski prodor u svemir postali su sjajna potvrda genijalne intuicije Danilevskog.
Raspad SSSR-a i društveni eksperimenti u duhu teorija ekonomskog neoliberalizma što zatim uslediše, postali su još jedan izazov na koji ruska civilizacija danas traži odgovor. Ujedno s tim, razlika između etičkih i vrednosnih osnova Rusije i savremenog Zapada postala je posebno izražena sa dolaskom trećeg milenijuma. Dok njeni zapadni susedi legalizuju istopolne institucije, demontiraju nacionalne suverenitete, demonstrativno zaboravljaju na svoje hrišćanske korene i rukama Ukrajine vode iscrpljujući rat protiv Rusa, Rusija brani tradicionalnu porodicu, verske vrednosti i pravo država na zaštitu od spoljnih uplitanja.
Vreme ruske civilizacije je došlo.
Autor: Vladimir Basenkov
Prevod: Dragan Bukovički
Izvor: Srbin.info
