Najskupoceniji srbski carski mauzolej
U celokupnoj srbskoj istoriji, najskupoceniji carski mauzolej bio je manastir Svetih Arhangela kod Prizrena, monumentalna grobna zadužbina Cara Dušana Silnog, građena u periodu od 1343. do 1352. godine. Pretočeno u današnju vrednost novca, ukupna vrednost izgradnje, oslikavanja, ugradnje najskupljih materijala i poklonjenih poseda za njegovo trajno izdržavanje premašila bi fantastičnih 350 miliona evra.
Manastir je podignut u kanjonu reke Bistrice, tri kilometra nizvodno od Prizrena. Sveti Arhangeli su spolja bili potpuno obloženi uglačanim blokovima belih i crvenih mermernih ploča. U jednom srednjovekovnom zapisu pišu da „pod suncem nema ičega ravnog” i izričito ističu da su Dečani manje lepi od Arhangela.
Unutrašnjost je bila popločana skupocenim mozaicima od jaspisa, litijskog kamena i raznobojnog mermera. Pod (u narodu poznat kao Prizrenski pod) rađen je u tehnici opus sectile, preliven zlatnim listićima i šarama od raznobojnog mermera. Pod je bio podeljen na pravougaona polja u kojima su bili uklesani motivi iz srednjovekovne srbske mitologije i carske heraldike. Najvažniji motivi bili su prikazi zmajeva, grifona, krilatih lavova i jednoroga. Između fantastičnih bića stajali su reljefi lavova, orlova, jelena i različitih ptica. Sve figure bile su uokvirene i međusobno povezane složenim geometrijskim šarama, prugama i ornamentima u obliku pletenica.
Za freskopis Svetih Arhangela Dušan je unajmio najbolje vizantijske slikare iz Soluna i Carigrada. Sve freske su rađene na podlozi od čistih zlatnih listića i najskupljeg plavog pigmenta – lapis lazulija uvezenog sa Istoka. Ikonostas je bio izrađen od prefinjenog kamenog duboreza, a crkvena vrata su bila okovana reljefnim srebrom.
Nijedan srbski vladar pre ni posle Dušana nije imao tako skup i umetnički obrađen sarkofag od čistog belog mermera, sa isklesanom figurom cara u prirodnoj veličini na poklopcu.
Car je sve troškove isplatio u gotovini, bez podizanja poreza narodu, isključivo iz svog kraljevskog dela prihoda od rudarstva.
Manastir Svetih Arhangela kod Prizrena,potpuno je razoren 1595. godine, a naredbu za njegovo uništenje izdao je Sinan-paša, tadašnji turski upravitelj i veliki vezir Osmanskog carstva. Na desetine tona Dušanovog uglačanog belog i crvenog mermera, kamenog duboreza, stubova i kapitela, prevezeno je iz kanjona Bistrice u sam centar Prizrena. Od ovog ukradenog srbskog carskog kamena, Sinan-paša je 1615. godine završio izgradnju svoje džamije u Prizrenu (danas poznate kao Sinan-pašina džamija).
Pošto su Turci odneli sav nadzemni mermer i kamen, ostaci manastira su tokom vekova prekriveni nanosima zemlje i Bistrice, postavši potpuno zaboravljeni. Profesor Radoslav Grujić je 1927. godine pokrenuo arheološka iskopavanja na ovom lokalitetu. Probio je nanose zemlje, otkopao temelje crkve i unutar ruševina pronašao grobnicu i kosti Cara Dušana.
Zemni ostaci cara Dušana Silnog, danas se nalaze u Crkvi Svetog Marka u Beogradu, u posebno izrađenom mermernom sarkofagu koji je smešten uz južni zid glavnog broda crkve.
Izvor: https://x.com/i/status/20587845118868…
